Stjepan M. Ljubiša je, nesumnjivo, najpoznatiji Budvanin. Po ocjeni kritike, on spada u najbolje pripovjedače srpskog jezika. Takav sud je uspostavljen još za vrijeme piščevog života i održao se i u današnje vrijeme.
Već prva pojava Ljubišinih proza izaziva široko interesovanje čitalaca i kritičara. Neobičnost tema i motiva, visoki umjetnički uzleti i, posebno, bogati i ekspresivni jezik najavili su pripovjedača velikog dara i izuzetne orginalnosti. Izgledalo je da je proključalo jedno moćno vrelo u samom središtu narodne duhovnosti i jezičke imaginacije. Svako naredno djelo potvrdjivalo je takav utisak i postepeno uvodilo autora u najuži krug naših vodećih pisaca druge polovine devetnaestog vijeka. Uz to, Ljubišina proza je djelovala inspirativna na cijelu jednu generaciju srpskih pisaca, a posebno na Simu Matavulja.

Ljubiša je, po svemu sudeći, rodjen 6. marta 1822. godine u Budvi, od oca Mitra i majke Katarine Brdareve, rodom iz Grblja. Sa šesnaest godina ostao je bez oca i prihvatio se pisarskih poslova u Opštini budvanskoj, da bi od 1843. godine obavljao funkciju sekretara. Njegova školska sprema nije bila velika (pohadjao je, vjerovatno, privatnu školu Antuna Kojovića, a zatim je u Budvi i Kotoru završio tri razreda osnovne škole), ali je njegovo, samoukim radom stečeno obrazovanje, bilo impresivno. Ono mu je omogućilo i napredovanje u političkoj karijeri: 1861. godine biran je za poslanika Dalmatinskog sabora, a zatim i za člana Carevinskog vijeća. Od 1870. godine, kada je postao predsjednik Dalmatinskog sabora, živi u Zadru. Politički život preokupira Ljubišu. On je u toku nekoliko decenija jedna od najkrupnijih političkih figura na našem jugu. Uprkos pojedinim spletkama i dramatičnim sukobima u parlamentarnim tijelima, čiji je bio član, kao i odredjenim nesporazumima u vezi sa ustankom u Boki 1869, Ljubiša ostaje neokaljan i dostojanstven i kao takav, omiljen i cijenjen u svom narodu. Umro je iznenada, od upale pluća, u Beču, 23. novembra 1878. godine.

Ljubiša je jos kao mladić pokazivao veliki afinitet prema književnosti. Njegova lektira sastojala se od djela na italijanskom i srpskom jeziku. Čitao je klasike. Veliki uticaj na njega ostavila je narodna književnost, a na tom polju uzori su mu bili Vuk Karadžić i Vuk Vrčević. Ipak, najsnažniji uticaj došao je iz Njegoševa opusa: u krugu njegovih tema i motiva, i opsjednut njegovom veličinom, Ljubiša ce ostati do kraja života.
Prvi svoj rad, istorijsko-etnografski spis Opštestvo paštrovsko u Okružju kotorskom , u kom se, inače, sreću i neki sižei njegovih budućih pripovjedaka, Ljubiša je objavio 1845. godine. Prevod Salutijeve Zavjere Katiline publikuje 1857. godine, a prevodi nekoliko Ariostovih satira i Horacijeve Hvale selječkog života 1862. godine, u "Narodnom listu". Iste godine objavljuje i prevodi Smrt Ugolinova iz Danteove Božanstvene komedije u "Zabavniku dubrovačkom".
Jedini svoj pjesnički tekst, epsku pjesmu u desetercu Boj na Visu, Ljubiša objavljuje 1866. godine u Zagrebu, ćirilicom, kao zasebno izdanje. Pjesma je nevješto sročena, početnicka je i bez neke primjetnije umjetničke vrijednosti. Lubiša je brzo shvatio da mu poezija ne "leži" i okrenuo se drugim formama.
Ono što Ljubišu uzdiže u sam vrh naše književnosti jesu dvije pripovjedačke zbirke: Pripovjesti crnogorske i primorske (1875) i Pričanja Vuka Dojčevića (1877-1879). Njegov književni zamah prekinut je upravo u toku pisanja ove druge zbirke. Ostale su tako nerealizovane njegove zamisli ne samo o "srpskom dekameronu" (pričanja su projektovana na sto priča, a objavljeno je svega 37) nego i o drugoj knjizi Pripovjesti i romanu čija bi tema bila isto ono Badnje veče koje je poslužilo kao istorijska osnova Njegoševa Gorskog Vijenca.
Iako nedovršeno, Ljubišino djelo je veoma karakteristično za zrenje književne proze na srpskom jeziku u prošlom vijeku. Uz jezičku svježinu i tematsku raznovrsnost, njegove pripovjetke donose narodni duh, osjećanje vlastite istorije i nacionalnog identiteta.
Pripovjesti crnogorske i primorske, u svom konačnom obliku, sadrže osam pripovjedaka. Većinom se radi o relativno dugim formama, kompoziciono prilično nekoherentnim, za koje autor upotrebljava termin pripovjest. Teme pripovjesti su istorijske, ali se istorijska materija prepliće sa legendom i piščevom uobraziljom. U grupu tipičnih pripovjesti spadaju Prokleti kan, Skočidjevojka, Pop Andrović novi Obilić, Prodaja patrijare Brkića, Šćepan Mali, pa , možda, i Gorde ili kako Crnogorka ljubi. Dvije preostale pripovjesti Kanjoš Macedonović i Kradja i prekradja zvona zgusnutije su, kompoziciono harmoničnije i svakako idu u red ne samo najboljih Ljubišinih ostvarenja nego i u najuži antologijski izbor naše pripovjetke uopšte.